Witamy na naszej stronie!      

Strony poświęcone są ocenie stopnia skażenia powietrza  w Zielonej Górze na podstawie obserwacji porostów nadrzewnych. 

Projekt został przygotowany na lekcję przyrody i obejmował następujące zadania:

     - sprawdzenie, gdzie na terenie miasta rosną porosty,

    - sfotografowanie miejsc ich występowania,

    - zaznaczenie na mapie tych miejsc,

    - ocenę stopnia skażenia powietrza dwutlenkiem siarki.

To i owo o porostach

    Porosty to żyjące w ścisłym uzależnieniu od siebie niektóre grzyby i glony. Można je spotkać na starych murach, betonie czy kamieniach w postaci barwnych plam. Porastają także drzewa, a niekiedy i leśną glebę. Naukowcy znają około 20 tysięcy gatunków porostów. W Polsce występuje ich około 1600. 

    Na podstawie budowy zewnętrznej rozróżnia się trzy główne formy porostów: skorupiaste, listkowate, krzaczkowate. Porosty skorupiaste ściśle przylegają do kory drzewa, wyglądają jak plamy czy nalot. Ich powierzchnia może być gładka, popękana lub proszkowata. Porosty listkowate swym wyglądem przypominają listki. Składają się z jednego lub kilku płatków (listków). Do podłoża przymocowane są chwytnikami. Porosty krzaczkowate są największe, mogą osiągać długość do 30 cm. Wznoszą się, zwisają lub odstają od podłoża. Czasami wyglądają jak wiszące z gałęzi czy pni "brody". Porosty są różnie ubarwione. Mogą być: białe, szare, żółte, zielone, pomarańczowe, oliwkowe, brunatne, a nawet czarne. 

    Porosty mają duże zdolności do przetrwania w trudnych warunkach, Mogą zajmować siedliska nieprzyjazne dla innych organizmów (np. pustynie, wydmy, skały, głazy w górskich potokach). Znoszą surowe warunki klimatu podbiegunowego i wysokogórskiego. Zaliczane są do organizmów pionierskich - torują drogę roślinom przy zasiedlaniu np. terenów skalistych i pustynnych. 

    Pomimo swej odporności na skrajne warunki naturalne, porosty wykazują dużą wrażliwość na zanieczyszczenia chemiczne. Najbardziej narażonymi na negatywne wpływy działalności człowieka są - ze względu na sposób gospodarowania wodą - porosty nadrzewne. Ich występowanie zależy od stopnia zanieczyszczenia powietrza przez dwutlenek siarki i tlenki azotu . Tę właściwość wykorzystuje się do określania stopnia zanieczyszczenia środowiska. Porównując porosty nadrzewne z tzw. skalą porostową możemy ocenić skażenie powietrza. Najbardziej wrażliwe na zanieczyszczenia są porosty krzaczkowate i listkowate, a najodporniejsze porosty skorupiaste. Na obszarach najbardziej zanieczyszczonych kora drzew jest naga (pustynia porostowa) lub pokryta zielonym nalotem - glonem. Im powietrze jest bardziej czyste, tym więcej rodzajów porostów rośnie na drzewach. Są one zdrowsze, okazalsze i zajmują dużą powierzchnię.

Skala porostowa

STREFA 0 - pustynia porostowa. Powietrze w tej strefie jest silnie zanieczyszczone, dlatego nie rosną tu żadne porosty. Kora drzew jest naga.

 STREFA A - strefa glonów. Stężenie tlenków siarki w tej strefie jest dosyć duże, dlatego występują tu jedynie bardzo odporne glony (np. pierwotek). Możemy je zauważyć na pniach, w postaci zielonego nalotu. 

STREFA B - strefa walki. Stężenie zanieczyszczeń jest tutaj mniejsze, niż w strefie A. Jest ono jednak na tyle duże, iż pojawiające się w niej porosty muszą walczyć o przetrwanie. Dlatego występują tutaj tylko najodporniejsze porosty - skorupiaste i proszkowate oraz glony. 

STREFA C - strefa porostów listkowatych. Powietrze w tej strefie nie jest mocno zanieczyszczone, dlatego pojawiają się tu mniej odporniejsze porosty. Ze względu na zanieczyszczenia ich ciało jest jednak słabo rozwinięte. Oprócz nich w strefie C możemy odnaleźć obficie rosnące porosty skorupiaste i proszkowate wraz z glonami. 

STREFA D - strefa porostów krzaczkowatych. Jest to najczystsza strefa. Rosną w niej porosty krzaczkowate. Pnie i gałęzie drzew są gęsto porośnięte także porostami listkowatymi. Tam, gdzie stężenie zanieczyszczeń jest najmniejsze, pojawiają się brodaczki - jedne z najrzadziej występujących w Polsce porostów. Swoim kształtem przypominają zielonobrunatne koronki.

    Na podstawie obserwacji porostów nadrzewnych coraz częściej tworzy się mapy miast i  regionów z zaznaczeniem stref ich występowania. Można dokładnie wyznaczyć rejony, w których stałe lub częste przebywanie stwarza zagrożenie dla zdrowia. Przeprowadzone badania udowodniły związek między zachorowalnością małych dzieci na choroby górnych dróg oddechowych, a zamieszkiwaniem w strefie "pustyni porostowej".

Wymieranie porostów  jest pierwszym i najbardziej czytelnym sygnałem grożącego nam niebezpieczeństwa !

    Na skutek działalności człowieka obszary "pustyni porostowej" niebezpiecznie się powiększają. W Polsce  40 % występujących porostów to gatunki zagrożone wyginięciem i znajdujące się na  “Czerwonej liście". 

Wnioski

    Z przeprowadzonych obserwacji wynika, że w mieście nie ma obszarów, które można by określić mianem pustyni porostowej. Tylko pojedyncze drzewa mają nagą korę. Pozostałe pokryte są w mniejszym lub większym stopniu zielonym nalotem (glonami). Nawet w centrum miasta (gdzie budynki ogrzewane są piecami), czy przy ruchliwych ulicach można znaleźć porosty. Na terenie Zielonej Góry występują porosty skorupiaste w postaci plam i nalotu koloru szarego, białego, beżowego i sinozielonego. Korzystając z tabeli porostowej możemy stwierdzić, że mieszkamy  w strefie glonów i w strefie walki. Zanieczyszczenie powietrza   dwutlenkiem siarki jest stosunkowo duże.

Przy opracowywaniu tej strony korzystałyśmy z następujących materiałów:              

- Edward Dudek, Elżbieta Szedzianis, Krystyna Tryl - Przyroda 5. Podręcznik dla klasy piątej      szkoły podstawowej. Wydawnictwo Edukacyjne Wiking, Wrocław 2000,

-Ludwik Upnicki, Hanna Wójciak - Porosty. Klucz - atlas. Wydawnictwa Szkolne i   Pedagogiczne, Warszawa 1995,                                                                           

- strony internetowe poświęcone tematyce porostów (patrz  "ciekawe linki" ),

Wszystkie zdjęcia są naszego autorstwa. 

Ostatnia modyfikacja strony: 25-11-2001.

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 800x600.